فناوریهای احراز هویت اتباع
فناوریهای احراز هویت اتباع میتوانند به عنوان یک عامل تسهیلگر در بسیاری از کنترلها امنیتی در مبادی ورودی کشورها مورد استفاده قرار گیرند. قبل از اینکه روشهای مختلف احراز هویت را مرور کنیم باید اهمیت آن در تسهیل زندگی روزمره خود را درک کنیم. تصور کنید که این اولین خط دفاعی در ورود به کشورها است و فقط اتباع تأیید شده اجازه ورود و دسترسی به سرویسهای کشور مقصد را دریافت میکنند. کشورها برای تقویت این خط دفاعی لایههای جدیدی به مبادی ورودی اضافه میکنند تا ضمن تضمین امنیت، سهولت و سرعت کنترل را بیشتر کنند. در ادامه به بررسی تعدادی از فناوریهای احراز هویت اتباع میپردازیم.
بیشتر بخوانید: تفاوت احراز هویت با مجوزدهی
تونلهای هوشمند
تونلهای هوشمند، نسل جدیدی از نحوه احراز هویت هستند که طی سالیان اخیر مورد نیاز و توجه بخشهای پرتردد بودهاند. مهمترین کاربرد این تونلها، بهکارگیری در فرودگاههایی میباشد که با حجم زیادی از مسافران خارجی در روز مواجه هستند. این تونلها مجهز به اسکنرهای تشخیص چهره و احراز هویت افراد هستند و به متولیان فرودگاههای بینالمللی اجازه میدهد تا با کمترین سرعت ممکن و بدون نیاز به بررسی گذرنامه مسافران یا تطبیق چهره آنان با عکس گذرنامه، هویت آنان را شناسایی کنند. در نقاط مختلف این تونل دوربینهای متعددی نصب شده است که با بررسی دقیق اجزای صورت مسافران و تلفیق اطلاعات دریافتی از سنسورها با هوش مصنوعی هویت فرد را تشخیص میدهد.
علاوه بر صرفهجویی قابل توجه در وقت مسافران و ماموران کنترل مرزی، این امر باعث کاهش خطای انسانی و پیشگیری از بروز خطرات امنیتی در مرزها خواهد بود. برای مثال در آخرین نمونهی کشف تقلب توسط این سیستم، یک فرد با گذرنامه فرانسوی در فرودگاه واشنگتن ایلات متحده آمریکا دستگیر شد. تونل هوشمند فرودگاه با تجزیهوتحلیل تصویر فرد و عکس گذرنامه موجود در پایگاه داده متوجه مغایرت شده و به ماموران کنترل مرزی پیام هشدار صادر کرد. پس از اعلام هشدار و انجام بازپرسی مشخص میشود که ملیت تبعه خارجی مربوط به جمهوری کنگو است و گذرنامه وی نیز جعلی میباشد.
بسیاری از کشورها هماکنون در حال تجهیز و پیادهسازی این تونلهای هوشمند به عنوان یکی از برجستهترین فناوریهای احراز هویت اتباع در فرودگاههای بینالمللی خود هستند. کشورهای اماراتمتحده عربی، آمریکا، استرالیا، نیوزلند و سنگاپور از پیشگامان استفاده از این فناوری در فرودگاههای خود بودهاند.
دبی اولین شهری در جهان بود که فرودگاه خود را به این تونلهای هوشمند احراز هویت مجهز کرد. از 2 سال پیش فرودگاه بینالمللی دبی برای مسافران تجاری و درجه یک خود از این فناوری بهره میگیرد. در این فرودگاه مسافر تنها باید از محل مشخص شده عبور کند و به دوربینهای تشخیص چهره نگاه کند. تمام فرآیند تشخیص چهره حدود 4 ثانیه طول خواهد کشید که تفاوت بسیار زیادی با روشهای پیش از این دارد. در نسل بعدی این فناوری که باز هم در فرودگاه دبی مورد بهرهبرداری قرار گرفت؛ هر یک از تونلهای هوشمند مجهز به حدود 80 دوربین شده است.
در دیوارههای این تونل تصاویر جذاب از طبیعت و یا تبلیغهای بازرگانی نمایش داده میشود تا فرد از دیدن این تصاویر لذت برده و فرآیند احراز هویت برای او جذاب باشد. دلیل دیگر استفاده از این جلوههای بصری نگاه فرد به نقاط مختلف و واضح بودن چهرهی او در چند حالت است؛ به نحوی که بدون آنکه فرد متوجه باشد در طی عبور از این تونل به چندین دوربین مخفی خیره شده است. با موفقیت آمیز بودن این پروژه در طی دو سال اخیر حال دبی در صدد است این فناوری را برای سایر پایانههای خود نیز عملیاتی نماید.
مزایای تونلهای هوشمند
استفاده از این فناوری به عنوان یکی از مهمترین فناوریهای احراز هویت اتباع برای سه گروه دارای مزایای ویژه است:
مسافران: راحتی و بهبود تجربه کاربری مسافران در فرودگاههای بینالمللی مهمرین مزیت تونلهای هوشمند است. مسافران دیگر به علت دیر رسیدن به فرودگاه و طولانی بودن امور گذر مرزی پرواز خود را از دست نخواهند داد و صرفه جویی قابل توجهی در زمان آنها میشود. همچنین مسافر درگیر ارائه مدارک هویتی مختلف نیز نمیشوند که در مواردی مانند شیوع ویروس کرونا این امر حائز اهمیت است.
خطوط هواپیمایی و فرودگاهها: تونلهای هوشمند باعث کاهش قابل توجه زمان منابع انسانی فرودگاه خواهد شد. همچنین این امر میتواند فرودگاهها ها را در تخصیص بهینه فضا نیز کمک نماید. خطوط هواپیمایی نیز از کاهش اتلاف زمان مسافرین بهرمند شده و آن را به فرصتهای تجاری تبدیل خواهند کرد.
دولت: فناوری تونلهای هوشمند باعث بهبود امنیت در مرزها، خطوط هوایی و فرودگاهها خواهد شد. یکی از مشکلات دولتها مواری مانند قاچاق انسان و فعالیتهای جنایی است که با کاهش تردد افراد با هویت جعلی به طور چشمگیری کاهش مییابد.
عینکهای هوشمند
یکی دیگر از فناوریهای احراز هویت اتباع که میتواند به نیروهای امنیتی و پلیس برای تشخیص چهره افراد کمک نماید عینکهای هوشمند مخصوص احراز هویت است. یکی از نمونههای موفق این عینکها توسط شرکت آمریکایی Vuzixاز شرکتهای وابسته به اینتل، تولید شده است.
ماموران امنیتی فرودگاهها با استفاده از این عینکها میتوانند با دقت بالا مسافران را رصد کنند و در صورت وجود مورد مشکوک وی را مورد بازپرسی قرار دهند. این عینکها دقت بسیار بالایی دارد و میتواند در هر یک ثانیه 15 چهره را بررسی و احراز هویت نماید. ماموران امنیتی میتوانند با این عینک چهره افراد را در میان انبوهی از جمعیت اسکن کرده و با میلیونها عکس ثبت شده با هوش مصنوعی تطبیق دهد. در صورتی که فرد مجرم شناخته شود پیام هشداری روی عینک نمایش داده میشود. عینک هوشمند Vuzix میتواند، سن، جنسیت و احساسات فرد را نیز تشخیص دهد. پیشبینی الگوی رفتاری از طریق تشخیص احساسات نیز قرار است در نسل آینده این عینکها مورد استفاده قرار گیرد.
گجتهای پوشیدنی احراز هویت
یکی دیگر از روشهای احراز هویت برای اتباع خارجی و مسافرین استفاده از پوشیدنیهای هوشمند و عبور آنها از گیتهای مرزی است. این پوشیدنیها با پایش لحظه به لحظه بیومتریک افراد، اطلاعات مورد نیاز را به صورت لحظهای برای سیستم تشخیص هویت مستقر در فرودگاه ارسال میکند و در صورت تائید اطلاعات به وی اجازه عبور میدهد.
یکی از نمونههای این پوشیدنیها BiowatchID است. این گجت در حقیقت یک بند هوشمند ایمن است که بر روی مچ دست پوشیده میشود و به دلیل احراز هویت مداوم بیومتریک، فقط مالک میتواند از آن استفاده نماید. BiowatchID از یک فناوری منحصربهفرد شناسایی رگ مچ دست با قابلیت اطمینان 99.9٪ استفاده میکند. هنگامی که BiowatchID روی مچ دست بسته شود، الگوی منحصربهفرد رگها را اسکن و هویت فرد را به طور دقیق تشخیص میدهد. BiowatchID در مرحله اول برای جایگزینی کارتهای شناسایی و گذرنامهها طراحی شده است؛ اما هدف این پروژه جایگزینی و ترکیب کلیدهای اتومبیل، گذرواژهها، مجوزهای دسترسی و … در یک پوشیدنی واحد است.
برنامههای آیندهنگرانه برای احراز هویت هوشمند اتباع
به عنوان نمونهای دیگر میتوان از طرح عربستان سعودی در چشم انداز 2030 نام برد که تلاش دارد برنامهریزیهایی برای پایش اتباع خارجی در حج انجام دهد. یکی از برنامههای ابتکاراتی در راستای اقدامات راهبردی «زائران هوشمند» و «حج دیجیتال» استفاده از بستههای فناوری ویژه زائران است. این بسته شامل دو گجت پوشیدنی (دستبند هوشمند و هدفون هوشمند) و یک کارت غیر تماسی است.
دستبند هوشمند قابلیت اتصال به اپلیکیشن زائر را دارد و علاوه بر انتقال دادههای مکانی و زمانی زائر، یکسری دادههای مرتبط با وضعیت سلامت جسمی او را نیز تولید و تحلیل میکند. هدفون هوشمند نیز بر اساس اطلاعات دریافتی پیشنهادات و توصیههایی به حجاج انجام میدهد. برای مثال تعداد طواف یا سعی بین صفا و مروه را به وی اعلام میکند. در واقع این امر در جهت برنامهریزی راهبردی دولت عربستان برای استفاده از شبکههای حسگر بدن (BSN) و فناوریهای پوشیدنی ویژه حجاج و تحلیل دادههای آنها صورت گرفته است.
کارتهای هوشمند غیر تماسی نیز مانند گذرنامه عمل خواهد کرد و اگر ماموران دولت قصد کنترل فردی را داشته باشند میتوانند این کارت را که سند هویتی تبعه محسوب میشود بررسی نمایند؛ به این صورت حجاج از به همراه داشتن گذرنامه بینیاز میشوند. همچنین این کارتها در مواردی مانند کلید اتاقها و بلیت ناوگان حملونقل نیز کاربرد دارند و پرداختها نیز از همین طریق صورت میگیرد.
جدای از مسائل انتقادی مانند تعارض تجربه سایبری حجاج با اصول سفر مذهبی اسلامی حج (محوریت پرستش، سادگی و رفتارهای دور از شغل و حرفه) و مسائل حمایتی مانند شبیهسازی رفتارهای جمعیت انبوه، کمک و راهنمایی به زائرین، پایش سلامتی و … این مسئله از دید هویتی نیز قابل بررسی است. این دستبندها و هدفونهای هوشمند به طور مداوم به احراز هویت حجاج پرداخته و رفتار و رفتآمد آنها را کنترل میکند.
بیشتر بخوانید: ساخت هویت دیجیتال برای آینده کانادا
موضوع ردیابی بلادرنگ حجاج یک مقوله کلیدی برای دولت عربستان است زیرا عملا با این کار میتواند با کمک الگوریتمهای هوش مصنوعی و آمار، پیشبینی دقیقتری از ملزومات و نیازمندیهای ارایه خدمات خود همچون تسهیل حملونقل، تامین غذای مناسب، خدمات بهداشتی و درمانی، اماکن اقامتی و مدیریت سوانح انجام دهد و سطح آمادگی نهادهای درگیر با این خدمات را بالا ببرد. همچنین با توجه به اتفاقات چند سال اخیر، استفاده از «نقشههای هوشمند» در مدلسازی و کنترل رویداد بزرگ حج از طریق ارایه خدمات مدیریت ازدحام و ترافیک، خدمات مسیریابی هوشمند و سایر خدمات مکان محور به زائران و مسئولین درگیر در برگزاری مراسم، همه وابسته به مدیریت صحیح هویت مکانها، راهها و رویدادها علاوه بر مدیریت هویت افراد است.
لازم به ذکر است طرحها و برنامههای عربستان منتقدین جدی و بسیاری نیز دارد. در واقع عربستان با چنین برنامههایی حقوق اولیه و حریم خصوصی افراد را مورد تهاجم قرار میدهد. برخی از کارشناسان و منتقدین در حوزه مدیریت هویت و دسترسی اتباع خارجی با توجه به سابقه عربستان سعودی در مدیریت ضعیف برخی فرآیندهای مربوط به ساماندهی حجاج در مراسم و آئینهای سالانه حج در سالهای اخیر مانند فاجعه منا که منجر به کشته شدن بسیاری از حجاج از کشورهای مختلف شد نسبت به تصمیمات و برنامههای عربستان خوشبین نیستند.
فاجعه منا روز ۲ مهر ۱۳۹۴ برابر با ۲۴ سپتامبر ۲۰۱۵ میلادی و ۱۰ ذیحجه ۱۴۳۶ قمری همزمان با عید قربان در مراسم رمی جمرات در منطقه منا در شهر مکه رخ داد و منجر به کشته شدن دست کم 2236 زائر شد. آمار دقیق تلفات این حادثه رسماً از طرف عربستان اعلام نشده است. مقامات رسمی عربستان ۲ روز پس از وقوع حادثه تعداد جانباختگان را ۷۶۹ نفر اعلام کردند. حال آنکه با توجه به مشاهدات میدانی صورت گرفته جمعیتی در حدود ۸۰۰۰ نفر در این واقعه جان باختند. بر اساس مجموع آمار استخراجشده از گزارشهای جداگانه کشورها، تعداد فعلی جانباختگان 2431 نفر است.
در فاجعهای چنین بزرگ و دردناک که قلب بسیاری از خانوادههای حجاج را آکنده از غم و اندوه نمود، مسئولین عربستان بدون عذرخواهی و رفتاری که نشان از همیت آنها برای جبران واقعهای چنین تلخ باشد، با بی احترامی به ابدان مطهر جانباختگان و ممانعت از تحویل پیکر آنها در روزهای اولیه و حتی در مواردی تا به امروز، بدون ارائه توضیحاتی جهت شفافسازی آنچه رخ داد و با عدم ارائه فیلم دوربینهای مداربسته و ممانعت از کشف حقیقت، سوءنیت و سوءمدیریت خود را در مدیریت فرآیندهای مربوط به ساماندهی حجاج اثبات نمودند. بنابراین هرچند در سالهای اخیر با کمک برخی دولتها، طرحها و برنامههایی برای اجرا در عربستان طرحریزی شده است اما با توجه به رویه و عملکرد عربستان در گذشتهای نه چندان دور، نمیتوان چندان به این طرحها اعتماد و اطمینان داشت.
نویسنده: دکتر مهدی یادگاری
